محصول شود . سوم . زراعت‌هايى كه با آب نهرها و قنات‌ها سيراب مىشود بر اثر عوامل مختلف ، آب نهر و قنات قطع شود و محصولى به‌دست نيايد و يا به اندازهء مورد انتظار نباشد . چهارم . در زمين‌هايى كه ديمى است و با آب باران سيراب مىشود ، بر اثر خشكسالى و كمبود نزولات آسمانى گرفتار كمبود محصول شود . پنجم . بر اثر سيلاب‌ها و آب گرفتگى زمين‌هاى زراعى همه يا قسمتى از محصول از ميان برود يا فاسد گردد . ششم . آب به اندازهء كافى به زراعت نرسد . تفاوت عامل ششم و سوم روشن است ؛ در عامل سوم سخن از قطع كامل آب بود ؛ ولى در مورد ششم سخن از كمبود آب است . به‌هرحال در تمام اين صورت‌ها والى بايد توان كشاورزان را در نظر بگيرد و خراج هر كدام را به اندازه‌اى كه گرفتار ضرر و زيان شده‌اند تخفيف دهد و يا حتى اگر به هيچ وجه توان ندارند به كلى از خراج معاف كند . در دنياى امروز نيز حكومت‌هايى كه مدير و مدبر هستند تمام اين امور را در نظر مىگيرند و ماليات‌ها را به همان نسبت تخفيف مىدهند . حتى گاهى چيزى به عنوان كمك به ماليات‌دهندگانى كه گرفتار زيان شده‌اند مىپردازند . آن‌گاه امام عليه السلام به مالك اطمينان مىدهد كه تصور نكند تخفيف‌هايى كه براى رعيت در اين‌گونه موارد قائل مىشود به زيان او تمام مىگردد ، بلكه اين به تمام معنا سودآور و از جنبه‌هاى مادى و معنوى سرشار از فايده است . مىفرمايد : « هرگز تخفيف هزينه‌هايى كه به آنها مىدهى بر تو گران نيايد ، زيرا آن ذخيره‌اى خواهد بود كه از طريق عمران كشورت به تو باز مىگردانند و حكومت تو را زينت مىبخشند و اضافه بر آن از تو به نيكى ياد مىكنند و به سبب گسترش